Sinds begin september rijden er zo'n duizend Tesla Cybercabs rond in Austin, Texas. Geen stuur, geen pedalen, geen spiegels: gewoon instappen, bestemming intikken in de app en wachten tot de auto je ophaalt. Het klinkt als de toekomst die Elon Musk al jaren belooft. Alleen heeft de Amerikaanse verkeersveiligheidswaakhond NHTSA daar een andere kijk op, en vandaag, 30 september, moet Tesla onder ede uitleggen hoe die auto eigenlijk legaal de weg op mocht.
Wat is die Cybercab precies
De Cybercab is Tesla's tweezitter-robotaxi, gebouwd zonder enige vorm van handmatige besturing. Geen stuurwiel, geen rem- of gaspedaal, geen buitenspiegels. De auto navigeert volledig op Tesla's Full Self-Driving-software en rijdt op dit moment alleen binnen een afgebakend gebied in Austin. Tesla begon op 3 september met betaalde ritten, en binnen enkele uren opende NHTSA al een onderzoek naar de manier waarop het bedrijf de auto zelf had gecertificeerd als veilig.
Dat zelf-certificeren is normaal gesproken geen probleem. Autofabrikanten in Amerika hoeven hun auto's niet vooraf te laten goedkeuren door de overheid: ze verklaren zelf dat een model voldoet aan de Federal Motor Vehicle Safety Standards, de federale veiligheidsnormen voor voertuigen op de openbare weg. Het addertje zit in het feit dat vrijwel al die normen zijn geschreven met een menselijke bestuurder in gedachten: een pedaal dat ingetrapt wordt, een stuur dat vastgehouden wordt, spiegels waar iemand in kijkt. De Cybercab heeft niets daarvan.
Waarom de toezichthouder ineens hard ingrijpt
Wat begon als een administratieve steekproef (een zogeheten audit query, waarbij NHTSA alleen papierwerk en technische onderbouwing opvraagt) is intussen flink opgeschaald. Op 10 september zette de toezichthouder de zaak om in een Special Order, hetzelfde zware instrument dat in 2023 werd ingezet tegen Tesla's Autopilot. Zo'n order is juridisch afdwingbaar: een Tesla-functionaris moet persoonlijk een verklaring ondertekenen dat alle antwoorden compleet en naar waarheid zijn.
Daarmee is dit geen vrijblijvend vragenlijstje meer. Tesla moet onder ede antwoorden, met alle risico's van dien als later blijkt dat iets niet klopte. Wie wel eens naar het verhaal achter de eeuwig uitgestelde Tesla Roadster heeft gekeken, kent het patroon: Tesla belooft veel en vroeg, en de realiteit haalt de aankondiging pas jaren later in. Bij de Cybercab wordt dat verschil nu keihard afgedwongen door de toezichthouder.
De 21 vragen die Tesla niet kan ontwijken
De Special Order bevat 21 specifieke vragen, en een paar daarvan raken de kern van het probleem. Zo wil NHTSA weten of Tesla tijdens de certificering tijdelijk een stuur en pedalen op de auto had gemonteerd om aan de letter van de wet te voldoen. Ook moet Tesla uitleggen hoe de Cybercab voldoet aan de eis dat "de bedrijfsrem bediend moet worden met een voetpedaal", terwijl de auto helemaal geen voetpedaal heeft.
Een derde vraag is misschien wel de pijnlijkste: waarom Tesla geen gebruik heeft gemaakt van de officiële uitzonderingsroute. Onder Part 555 kunnen fabrikanten een vrijstelling aanvragen voor voertuigen zonder stuur, zoals concurrent Zoox dat wel deed voor zijn eigen robotaxi. Tesla koos daar niet voor en verklaarde in plaats daarvan gewoon zelf dat de bestaande regels niet van toepassing waren. Dat verschil in aanpak is precies waar NHTSA nu een verklaring voor eist.
De rekening als het antwoord niet overtuigt
Onvolledige of onjuiste antwoorden op een Special Order kunnen Tesla duur komen te staan: tot 139 miljoen dollar aan civiele boetes, plus het strafrechtelijke risico dat hoort bij een valse verklaring onder ede. Dat is geen vergelijking met een gewone terugroepactie. Een audit query kan op zichzelf uitlopen op drie scenario's: NHTSA bevestigt dat alles klopt, eist aanvullende documentatie, of schaalt verder op naar een formeel handhavingsonderzoek.
Voor context: dezelfde federale normen liggen ook onder gewone elektrische auto's, en die markt verschuift razendsnel. Terwijl Tesla vecht om zijn stuurloze taxi legaal te houden, worden tweedehands elektrische auto's inmiddels spotgoedkoop, precies omdat fabrikanten als Tesla zo hard op nieuwe modellen inzetten. En het is niet alleen autofabrikanten die met nieuwe aandrijftechniek experimenteren: ook in de motorwereld duiken voertuigen met compleet nieuwe accutechnologie op, allemaal onder hetzelfde soort regelgevend toezicht.
Wat dit betekent voor de taxi zonder stuur
Wat er ook uit de antwoorden van Tesla komt, de uitkomst bepaalt hoe snel stuurloze taxi's in de rest van Amerika, en uiteindelijk misschien ook in Europa, van de grond komen. Een schikking met aanvullende documentatie betekent dat Tesla door kan rijden zoals gepland. Een formeel handhavingsonderzoek kan de uitrol in Austin stilleggen en het model voor andere steden vertragen. Voor iedereen die droomt van een auto zonder rijbewijs of stuur is dit dus geen bijzaak, maar het moment waarop blijkt of de techniek de regelgeving al voor is, of andersom. Volgens de federale veiligheidsnormen is een auto zonder pedalen op dit moment eigenlijk niet voorzien, en dat gat probeert NHTSA nu te dichten voordat er honderdduizenden van dit soort voertuigen rondrijden.